Nigeryjska scena muzyczna to dla mnie barwna mozaika dźwięków, którą tworzyły pokolenia artystów wyprzedzających swoją epokę. Kiedy słyszę hasło „naija old school,” myślę zarówno o początkach tamtejszego rapu, jak i o złotych latach highlife’u z lat 60. i 70. W tamtym czasie tradycyjne rytmy ludu Igbo zderzyły się z jazzem, funkiem i soulem, co dało Nigerii jej własny styl. Cały ten nurt kipi miejską energią i szczerością. Do dzisiaj twórcy afrobeats czerpią z tych korzeni garściami.
Czym charakteryzuje się fenomen naija old school w kontekście hip-hopu?
Wczesny nigeryjski rap, czyli naija old school hip-hop, wystartował na przełomie lat 70. i 80. Artyści podpatrywali pionierów takich jak Grandmaster Flash czy Sugarhill Gang. To granie cechowało się surowością, bo technika oraz przekaz liczyły się bardziej niż komercyjny blichtr. Bity oparte na samplach z funku, soulu i disco tworzyły hipnotyzujący groove, który podbijały głośne bębny i cykające hi-haty. W tekstach rządził storytelling – proste opowieści o codzienności i imprezach. Raperzy nie kombinowali tak jak dzisiejsi traperzy; stawiali na umiarkowane tempo i improwizację. Ta filozofia opierała się na byciu autentycznym, co pozwoliło im zaadaptować amerykański rap do realiów Nigerii.
Kto kształtował brzmienie nigeryjskiego highlife w latach 60. i 70.?
Hip-hop jeszcze nie zadomowił się na dobre w Lagos, a krajem już władał highlife. Największą popularność zdobył po wojnie, zwłaszcza u ludu Igbo. W latach 60. gatunek ewoluował i odszedł od ghańskich korzeni na rzecz szybkich sekcji dętych oraz rozbudowanych gitar. To była muzyka big-bandów, którą grano w klubach i na weselach. Łączyła kunszt instrumentalny z lokalnym folkiem. Do najważniejszych postaci tej epoki należą:
- victor Uwaifo – ikona lat 60. i ojciec Igbo highlife, jego utwór „Joromi,” stał się narodowym hitem,
- chief Stephen Osadebe – król gatunku, który w formacjach łączył tradycję z jazzem, a jego przebój „Osondi Owendi,” sprzedawał się w tysiącach egzemplarzy,
- oliver De Coque – gwiazda lat 70. i „czarodziej gitary,” który promował nigeryjskie brzmienia w USA i Europie,
- celestine Ukwu – twórca łączący highlife z folkiem Igbo, znany z bardziej refleksyjnego tonu.
Jak technika samplingu i storytelling połączyły pokolenia muzyków?
Technika budowania utworów oraz pasja do opowiadania historii spięły oba te światy. Choć highlife stawiał na żywe instrumenty, a rap na sample, oba gatunki żywiły się energią Lagos i Enugu. Wczesny rap często brał fragmenty z funkowych nagrań, które rytmicznie leżały blisko highlife’u. Później Fela Kuti stworzył afrobeat, wyciągając z highlife’u to, co najlepsze i dodając do tego polityczny pazur. Wszystkie te nurty łączyła improwizacja oraz szczerość, co chroniło scenę przed czystą komercją.
Najważniejsze ośrodki i rola wytwórni w popularyzacji klasyki
Bez infrastruktury scena naija old school nie urosłaby tak bardzo. Lagos i Enugu były sercem muzyki, tam działały studia i kluby nocne. Duży wpływ na wszystko miała wytwórnia Philips Records, bo pozwoliła artystom wydawać winyle i docierać do tłumów. Rynek płytowy w Nigerii przeżywał wtedy rozkwit. Płyty Osadebe ludzie kupowali zarówno w kraju, jak i w całej Afryce Zachodniej. To właśnie w tych studiach tradycja Igbo spotkała się z nowoczesnym sprzętem, co dało początek dzisiejszej dominacji Nigerii w świecie muzyki.
Dziedzictwo złotych winyli
Dzisiejsza popularność nigeryjskich rytmów na światowych listach przebojów ma swoje źródło w pracy pionierów sprzed dekad. Naija old school to coś więcej niż sentyment do trzeszczącej płyty. To historia ewolucji – od popisów gitarowych Olivera De Coque, przez jazz Osadebe, aż po pierwsze bity na funkowych samplach. Odwaga w łączeniu tutejszej tożsamości z tym, co działo się na świecie, sprawiła, że te fundamenty z lat 60., 70. i 80. wciąż trzymają się mocno i inspirują młodych do szukania własnego brzmienia.